ट्याक्स फाइल र अमेरिकी कर प्रणाली

0
571

गोपालकृष्ण आचार्य / क्यालिफोर्निया, सानफ्रान्सिस्को

अमेरिकामा अहिले ट्याक्स फाइल गर्ने समय भएको छ । ट्याक्स फाइल गर्दा न्यून आम्दानी हुनेहरुले सरकारबाट उल्टो पैसा पाउछन् । हरेक अमेरिकी नागरिक तथा आप्रवासीहरुले बर्षभरिमा गरेको आम्दानी तथा उनीहरुले सरकारलाई तिरेको करको विवरण सहित ट्याक्स फाइल गर्नुपर्छ । ट्याक्स फाइल गर्दा एउटा सानो गल्ती भयो भने सरकारबाट रिर्टन पाउनेले कर तिर्नुपर्ने, कर तिर्नु नपर्नेलाई कर तिर्नुपर्ने पनि भइरहेको हुनसक्दछ ।  

प्रत्येक नयाँ बर्षको आगमनले एउटा आर्थिक बर्षको समाप्तिसंगै अमेरिकामा अर्को आर्थिक बर्षको शुरुवात गराउछ । अमेरिकी संघिय तथा राज्यस्तरीय नीति नियमहरुले हरेक क्षेत्रहरुमा नयाँ बर्षको लागि आफ्ना विद्यमान नीति नियमहरुमा सुधार तथा परिवर्तन गर्नुपर्ने अपेक्षा गरेको हुन्छ र अधिकांश संघ संस्था तथा ब्यवसायिक प्रतिष्ठानहरुले समेत नयाँ बर्षदेखि आफनो ब्यवसायिक रणनीतिहरुमा परिवर्तनगर्नेदेखि कामदारहरुको हकहितका लागि समेत केही नयाँ ब्यवस्थाहरु गरेका हुन्छन् ।
यसका लागि ब्यक्तिदेखि संघ संस्था तथाब्यवसायिक प्रतिष्ठानहरुले समेत आवधिक बर्षमा आफुले गरेको कारोबार हिसावकितावदेखि आम्दानी, खर्च सवैको यथार्थ विवरणहरु सरकारसमक्ष पेश गर्नुपर्छ । बर्षभरि भएका त्यस्ता ब्यवसायिक कारोबारदेखि ब्यक्तिगत आम्दानी तथा खर्चहरुको नियमन, अनुगमन,सुपरिवेक्षणका कार्यहरु आन्तरिक राजस्व सेवा (आईआरएस) कार्यालयले गर्ने गर्दछ । अमेरिकामा एउटा भनाई छ ‘एड्स लागेको ब्यक्तिलाई बरु एचआईभिले छोड्ला तर आइआरएस कसैको पछि लाग्यो भने मरेपनि छोड्दैन ।’ भन्नुको अर्थ आफ्नो आम्दानी खर्चमा कसैले तलमाथि ग¥यो भने आईआरएसले त्यसलाई टुंगोमा नपुराई छोड्दैछोड्दैन । आइआरएसको शंकाको घेरामा हुने जोकोही पनि हतपत त्यहाँबाट उन्मुक्ति हुन सक्दैन, अमेरिकामा एकपटक कारोबारमा तलमाथि प¥यो कि लगभग जिन्दगीभरि त्यसलाई मुद्दा बनाएर केरकार गरिरहन्छ ।
नयाँ बर्षको शुरुवातसंगै ब्यक्तिदेखि ब्यवसायिक प्रतिष्ठान सवैको आइआरएस समक्ष गत बर्ष आफुले गरेको आम्दानी खर्च सवैको यथार्थ विवरण बुझाउने म्याद आरम्भ हुन्छ । सामान्यतया ब्यक्तिदेखि ब्यवसायिक प्रतिष्ठानहरुले अप्रिल १५ सम्म यस्तो विवरण आईआरएससमक्ष अनिवार्य बुझाउनु पर्ने हुन्छ जसलाई अमेरिकामा ट्याक्स फाइल गर्ने भनिन्छ । ट्याक्स फाइल गर्दा गत बर्ष उसले गरेको आम्दानी तथा तिरेको करको आधारमा आउदो बर्ष सरकारले दिने सेवा तथा सुविधाहरु यकिन गरिन्छ । यसैले अन्यत्र काम गर्नेहरुले डब्ल्यू २ (कार्यरत संस्थाबाट उसले गरेको आम्दानी तथा तिरेको करसम्बन्धी विवरण) फर्म प्राप्त भएपछि र स्वरोजगारीबाट आय गर्नेहरुले केही विस्तारै ट्याक्स फाइल गर्ने गर्छन् । अमेरिकामा ट्याक्समा काम गर्नेहरुले आफ्नो आम्दानी ढाँट्न सक्दैनन किनकी आइआरएसले सोसल सेक्युरिटी नम्बरबाट कस्को कति आम्दानी भयो भनेर ट्रयाक गरिरहन्छ । क्यासमा काम गर्ने तथा स्वरोजगारीबाट आय गरेकाहरुले आफुलाई देखाउनु पर्नेमात्र आम्दानी देखाउने गर्दछन् । भोलि घरहरु किन्ने सोच भएकाहरुले आफ्नो वार्षिक आम्दानी कम्तिमा ६०।६५ हजार डलर देखाउछन् भने विस्तारै आफ्ना बाउ आमा, नातेदारहरुलाई अमेरिका बोलाउनु पर्ने वा कसैलाई स्पोन्सर गर्नुपर्नेहरुले ३०।३५ हजार डलर आम्दानी देखाउछन् । माथिका दुवै प्रयोजन नभएका र न्यून आय समुहमा परेर राज्यबाट सुविधा लिनेहरुले परिवार संख्याको आधारमा आवश्यक आय मात्र देखाउने गरेको पाइन्छ ।
ट्याक्स फाइल गर्दा गत बर्ष भएको आम्दानीलाई विभिन्न समुहमा वर्गिकरण गरेर सोही अनुरुप राज्यले कर छुटदेखि सुविधाहरुको ब्यवस्था गरेको हुन्छ । अमेरिकामा पनि करदाताले गरेको सवै आम्दानी सधै करयोग्य हुदैन । कर छुट प्रयोजनका लागि सरकारले आम्दानीबाट जनैपिच्छे ३ हजार नौ सय डलर ब्यक्तिगत छुट दिएको हुन्छ भने कर प्रयोजनका लागि योग्य विदुर।विदुषी तथा संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग गर्ने परिवारलाई १२ हजार दुई सय, घरमुलीको रुपमा फाइल गर्नेलाई ८ हजार नौ सय पचास र सिंगल फाइल गर्नेलाई ६ हजार एक सय डलर आम्दानीबाट घटाउन छुट दिइएको हुन्छ । यदि करदाता ६५ बर्ष वा सोभन्दा माथिको अथवा अन्धो भई संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग, बैवाहिक तर छुटछुटै फाइल गर्ने तथा योग्य विदुर।विदुषीहरुले एक हजार दुई सय, सिंगल र घरमुलीको रुपमा फाइल गर्नेहरुले एक हजार पाँच सय आम्दानीबाट थप घटाउन सक्ने विशेष ब्यवस्था रहेको छ ।
न्यून आम्दानी भएको तर काम गरेर राज्यलाई कर तिरेको छ भने सरकारले उसंग भएका बालबच्चाको आधारमा आय आर्जन क्रेडिट दिन्छ जसले गर्दा थोरै आम्दानी हुनेहरुले ट्याक्स फाइल गरेपछि उल्टो सरकारबाट पैसा पाउछन् । आय आर्जन क्रेडिट लिनको लागि १) उसले राज्यभित्र कुनै न कुनै आम्दानी गरेको हुनुपर्छ २)आम्दानीको सिमाभित्र रहेको हुनुपर्छ ३) विवाह गरेर दुईजनाले छुटछुटै फाइल गर्न पाइदैन ४) सवैसंग योग्य सामाजिक सुरक्षा नम्बर हुनुपर्छ ५) करदाता अमेरिकी नागरिक तथा योग्य आप्रवासी हुनुपर्छ भने ६) लगानीबाट प्राप्त हुने आय ३ हजार तीन सय भन्दा वढी हुनु हुदैन । यसैको आधारमा परिवारमा तीनजना वा सोभन्दा वढी योग्य बच्चाहरु छन् भने ४६ हजार २२७ डलर (संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग गर्नेको हकमा ५१ हजार ५६७ डलर) आम्दनी हुनेले ६ हजार ४४ डलरसम्म, परिवारमा दुईजना योग्य बच्चा छन् भने ४३ हजार ३८ डलर (संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग गर्नेको हकमा ४८ हजार ३७८ डलर) आम्दानी हुनेले ५ हजार ३७२, एक जना योग्य बच्चा छ भने ३७ हजार ८७० डलर (संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग गर्नेको हकमा ४३ हजार २१० डलर) आम्दनी हुनेले ३ हजार २५० र बच्चा नहुनेको हकमा १४, ३४० डलर (संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग गर्नेको हकमा १९ हजार ६८० डलर) आम्दानी छ भने ४८७ आय आर्जन क्रेडिट प्राप्त गर्न सकिन्छ ।
आय आर्जन क्रेडिटका लागि बच्चा योग्य हुन १) बच्चासंगको नाता तोकिए बमोजिम हुनुपर्छ २) बच्चा संयुक्त रुपमा फाइलिङ्ग गर्ने जोडीको आमाको उमेरभन्दा कम तथा १९ बर्षभन्दा कम उमेरको हुनुपर्छ ३) पुर्णकालिन विद्याथी हो भने २४ बर्षभन्दा कम तथा आमाको उमेरभन्दा कम हुनुपर्छ  वा ४) बच्चा पुर्णरुपमा दिर्घकालिन अशक्त हुनुपर्छ । आय आर्जन क्रेडिट लिनको लागि उक्त बच्चा आमा बाबुसंग अमेरिकामा ६ महिनाभन्दा वढी संगै बसेको हुनुपर्छ भने त्यस्तो बच्चाले आफैले छुट्टै फाइल गर्न पाउदैन । यदि उक्त बच्चा विवाहित र रिफन्डको लागि मात्र फाइल गरेको छ भने पनि त्यस्तो बच्चा आय आर्जन क्रेडिटको लागि योग्य हुन सक्दछ । सामान्यत बैवाहिक बच्चा त्यस्तो क्रेडिट लिन योग्य हुदैन तर उसलाई बाउआमाले अपवादको रुपमा दावी भने गर्न सक्दछन् । अथवा उक्त बच्चालाई अरु कसैले अपवादको रुपमा दावी गर्छ भने बाउआमाले भने अपवादको रुपमा लिन पाउदैनन् । कर बर्षभित्रमा त्यस्तो बच्चा जन्मेको वा मृत्यु भएपनि उसको आधिकारिक सामाजिक सुरक्षा नम्बर भने हुनुपर्छ ।
अमेरिकी कर प्रणालीमा अमेरिकन अप्रिच्युनिटी क्रेडिट र लाइफ टाइम लर्निङ्ग क्रेडिट गरि दुई किसिमको क्रेडिट लिन सक्ने ब्यवस्था छ । उच्च माध्यामिक शिक्षा पछिको पहिलो चार बर्षसम्म अध्ययन गर्दा प्रति विद्याथी दुई हजार पाँच सय डलरसम्म क्रेडिट पाइन्छ जसमध्ये ४० प्रतिशत वा एक हजार डलर फिर्ता पनि हुन्छ । अध्ययनका पुस्तक, स्टेशनरी तथा अध्ययनमा आवश्यक उपकरणहरु खरिद गर्दा लागेको खर्चलाई यसमा देखाउन सकिन्छ । यो क्रेडिट लिन संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्ग छ भने एक लाख ८० हजार डलरभन्दा कम परिमार्जित वार्षिक आम्दानी हुनुपर्छ भने सिंगल र घरमुलीको रुपमा फाइलिङ्ग गरेको छ भने ९० हजार भन्दा कम बार्षिक पारिवारिक आम्दानी हुनुपर्छ । अभिभावक तथा विद्याथीलाई करको भार कम होस भनेर अमेरिकी सरकारले प्रति रिर्टन फाइल दुई हजार डलर लाइफ टाइम लर्निङ्ग क्रेडिट दिने गर्दछ । यो क्रेडिट लिनको लागि संयुक्त बैवाहिक फाइलिङ्गमा एक लाख सात हजार देखि एक लाख २७ हजारसम्म परिमार्जित वार्षिक आम्दानी भएको हुनुपर्छ भने सिंगल तथा घरमुलीको रुपमा फाइलिङ्ग गर्नेको ५३ हजारदेखि ६३ हजार डलरसम्म परिमार्जित बार्षिक आय हुनुपर्छ । विवाहित तर छुटछुट्ै फाइल गरेको अवस्थामा यो क्रेडिट लिन सकिदैन ।
आइआरएसको कर प्रणालीमा सामाजिक सुरक्षा कर प्रयोजनकालागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा अधिकतम् एक लाख १३ हजार सात सय डलरसम्मको आम्दानी सिमा तोकिएको छ भने एउटा बच्चाको लागि अमेरिकामा एक हजार डलर बच्चाबच्ची कर क्रेडिट लिन पाइने ब्यवस्था गरेको पाइन्छ । कर प्रणालीमा ब्यवसायिक प्रयोजनका लागि गरिएको ड्राइभिङ्गलाई प्रति माइल ५६.५ सेन्टका दरले खर्च देखाउन सकिन्छ तर त्यो ब्यक्तिगत नभईकन विशुद्ध ब्यवसायिक प्रयोजनका लागि भएको प्रमाण उल्लेख गर्नुपर्छ । कुनै दान दातब्य दिन जाँदा भएको ड्राइभिङ्ग खर्च प्रति माइल १४ सेन्टका दरले तथा एक ठाँउबाट अर्को ठाँउसम्म बसाई सर्दा भएको ड्राइभिङ्गमा प्रति माइल २४ सेन्टका दरले खर्च देखाउन पाइन्छ । ४०१ (के) अवकाश योजनाहरुमा १७ हजार पाँच सय (गत डिसेम्बर ३१ मा ५० बर्ष पुगेको ब्यक्तिलाई २३ हजार) डलरसम्म करयोग्य आयबाट घटाउने ब्यवस्था रहेको छ । कर प्रणालीमा स्वयमको लागि हेल्थ सेभिङ्ग एकाउन्ट खोलेको छ भने सरकारले सो वापत ३ हजार दुई सय पचास र परिवारको लागि खोलेको छ भने ६ हजार चार सय पचास आफ्नो आम्दानीबाट घटाउन सक्ने ब्यवस्था गरिएको छ । यसै गरि ६५ बर्षभन्दा माथि उमेरको ब्यक्तिले छुट्टै ब्यवस्थाद्धारा (आइटममाइज डिडक्सन) आफ्नो वार्षिक आम्दानीको ७.५ प्रतिशत सम्म औषधी उपचारमा भएको खर्चलाई खर्च प्रयोजनमा देखाउन सक्छन् ।
अमेरिकी कर प्रणालीमा ब्यक्तिगत आयकर १० देखि ३५ प्रतिशतसम्म रहेको छ । संयुक्त फाइल गरेको छ भने ४ लाख पचास हजार, घरमुलीको रुपमा फाइल गरेको भए ४ लाख पच्चिस हजार, सिंगल भए ४ लाख र विवाहित तर छुटछुट्ै फाइल गर्नेलाई २ लाख २५ हजार डलरभन्दा वढी वार्षिक आम्दानीमा ३५ प्रतिशत आयकर लाग्ने ब्यवस्था छ । यसैगरि उच्च आय हुने कामदार तथा स्वरोजगारीमा संयुक्त फाइल गरेको भए २ लाख ५० हजार, छुटछुट्ै फाइल गरेको भए एक लाख २५ हजार र अन्यलाई दुई लाख भन्दा वढी आम्दानी गर्यो भने ०.९ प्रतिशत छुटै् मेडिकेयर कर लाग्दछ । ब्यक्तिगत, ट्रष्ट, ब्याज, डिभिडेन्ट, रोयल्टीज्, भाडा, निष्कृय सम्पत्ति, सेयर तथा कमोडिटिजको कारोबार, सम्पत्ति बिक्रीमा भएको नाफाहरुमा मेडिकेयर कर आय सिमाभन्दा माथि ३.८ प्रतिशत शुद्ध लगानी आय कर लाग्ने ब्यवस्था गरेको छ भने जनवरी १, २००९ भन्दा अगाडि घर किन्नेहरुले घर खरिद क्रेडिट लिन सक्छन् ।
लेखक अमेरिकामा ट्याक्स फाइल गर्ने ब्यवसायमा संलग्न छन् ।

LEAVE A REPLY